نظم بہ عنوان: غنی کشمیری (اقبال لاہوری)۔ ترجمہ محمد یعقوب آسی۔

۔’’غنی کشمیری‘‘۔

 اقبال لاہوری

غنی آن سخن گوی بلبل صفیر

نوا سنجِ کشمیرِ مینو نظیر

چو اندر سرا بود در بستہ داشت

چو رفت از سرا تختہ را وا گذاشت

یکی گفتش ای شاعرِ دل رسی

عجب دارد از کارِ تو ہر کسی

بہ پاسخ چہ خوش گفت مردِ فقیر

فقیر و بہ اقلیمِ معنی امیر

زِ من آنچہ دیدند یاران رواست

درین خانہ جز من متاعی کجاست

غنی تا نشیند بہ کاشانہ اش

متاعی گرانی است در خانہ اش

چو آن محفل افروز در خانہ نیست

تہی تر ازین ہیچ کاشانہ نیست

۔۔۔۔۔

ترجمہ

از محمد یعقوب آسی

کیا سوہنے شعر سنا گیا، ناں غنیؔ دسیندے وِیر

اوہ پنچھی باغ بہشت دا، رہندا سی وچ کشمیر

جدوں گھر وچ ہوندا اپنے، اوہ لیندا آپ نوں تاڑ

جدوں باہر کدھرے جاوندا، اتے کھلے چھڈ کواڑ

کسے بیلی اک دن پچھیا، دل کھچویں تیرے بول

ایہ گھُنڈی تاڑ کواڑ دی، ایہنوں آپ شاعرا، کھول

اُس دانش مند فقیر نے گل پرتی، گنڈھ نکھیڑ

اُس درھم دِیناراں لوڑ کیہ، جس علم خزانے ڈھیر

ایہ سجن جو کچھ ویکھدے، ایہ سارا سچ، بجا

بن میتھوں ایتھے ہور کیہ؟ ایہ توں مینوں سمجھا

گھر اپنے اندر آ بہوے، جد گھر دا مان غنی

کوئی چیز نہ اس دے مل دی،جو اس گھر لئی بنی

جد چن پرھیا دا نہ دِسے، پھر کندھاں کالی رات

اِنہاں جیہا نکھد کیہ ہوونا؟ کچھ پلے پئی آ بات؟

۔۲۴۔جنوری ۲۰۱۸ء

عشق۔ فکرم چو بہ جستجو قدم زد۔ ترجمہ

عشق

اقبال لاہوری

فکرم چو بہ جستجو قدم زد

در دَیر شد و دَرِ حرم زد

در دَشتِ طلب بسی دوِیدم

دامن چون گردباد چِیدم

پویان بی خضر سوی منزل

بر دوشِ خیال بستہ محمل

جویای می و شکستہ جامی

چون صبح بباد چیدہ دامی

پیچیدہ بخود چو موجِ دریا

آوارہ چو گردبادِ صحرا

عشقِ تو دِلم ربود ناگاہ

از کار گرہ گشود ناگاہ

آگاہ زِ ہستی و عدم ساخت

بتخانہء عقل را حرم ساخت

چو برق بخرمنم گذر کرد

از لذتِ سوختن خبر کرد

سرمت شدم زِ پا فتادم

چون عکس زِ خود جدا فتادم

خاکم بفرازِ عرش بردی

زاں راز کہ با دلم سپردی

واصل بکنار کشتیم شُد

طوفانِ جمال زشتیم شُد

جز عشق حکایتی ندارم

پروای ملامتی ندارم

از جلوہء علم بی نیازم

سوزم، گریَم، تپم، گدازم

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

ترجمہ

از محمد یعقوب آسی

میری سوچ اڈاریاں ماردی، چڑھی لبھن اپنا آپ

کدی بت خانے وچ ڈھے پئی، کدی ملی حرم چوکاٹھ

اس بھال نے ڈاہڈا رولیا، مینوں خوب نسایا شوق

میرا چولا انج کھلاریا، جیویں واء ورولا جھَل

بن خضروں راہواں ٹولیاں، میں منزل سدھ نہ سار

محمل موراں تے چکیا، پر پلے بُدھ نہ سار

میرے ہتھ وچ ٹھوٹھا ٹھکری، پھراں لبھدا وصل شراب

جیوں واء پرے دی پھاہن نوں، کوئی سٹے اس تے جال

کدی آپ اپنے نال کھیہ گیا، جیوں دریا اندر موج

کدی وانگ ورولیاں رُل گیا، میرے اگے مارو تھل

تیرے عشق دی کانی پھر گئی، گئی میری اکھ نوں چیر

سب گنڈھاں میں پر کھلیاں، اتے پردہ رہیا نہ کوئی

اک گھنڈی ہون نہ ہون دی، میرے اگے دتی کھول

بُت عقلاں والا ڈھے گیا، اتے کھلا حرم دا باب

جیوں لِشک پوے اسمان توں، اتے ساڑ کے کرے سواہ

تیوں لذت کھلے عشق دی، رہوے کوئی کچ نہ شک

میں سب اسواریاں چھڈیاں اتے نس پیا پیروں پیر

بن جھاولا پِنڈا بھلیا، میں ہو گیا آپ توں وَکھ

اس میری مٹی چک کے، دتی عرشاں تے اپڑا

اک راز میرے تے کھولیا، جس چانن کیتا جی

میری بیڑی لگی پتنیں، پچھڑ گئے شوہ دریا

دھو چھڈے چھلاں مار کے میرے اَوگُن کیتے پُن

مک گئیاں ساریاں پوتھیاں، اک رہ گیا پریم دا پاٹھ

رہوے بھیڑا مندا بولدا، ہن جگ دی کیہ پرواہ

میں دید سجن دی پا لئی، اتے علموں کیتی بس

میں رویا، تڑپھیا، لُوسیا، پھر ہو گیا نرم گداز

۔۲۹۔جون ۲۰۱۷ء

بالِ جبریل ۔ ہر اک مقام سے آگے۔ ترجمہ

۔”بالِ جبریل“ سے

علامہ اقبال

ہر اک مقام سے آگے گزر گیا مہ نَو

کمال کس کو میسر ہوا ہے بے تگ و دَو

نفس کے زور سے وہ غنچہ وا ہوا بھی تو کیا

جسے نصیب نہیں آفتاب کا پرتَو

نگاہ پاک ہے تیری تو پاک ہے دل بھی

کہ دل کو حق نے کیا ہے نگاہ کا پَیرَو

پنپ سکا نہ خیاباں میں لالۂ دل سوز

کہ ساز گار نہیں یہ جہانِ گندم و جَو

رہے نہ ایبک و غَوری کے معرکے باقی

ہمیشہ تازہ و شیریں ہے نغمۂ خسرَو

۔۔۔۔

ترجمہ

از محمد یعقوب آسی

چن لمیاں منزلاں ماریاں اک لے کے ماڑی جان

بھج نس نہیں کیتی جیس نے، کدوں اس دی بنی اے شان

اک کلی ہنیرے پنگرے، کھڑ جاوے تاں وی کیہ

جس دھپ نہ سلھی عشق دی کیہ اس دا حسن تے مان

تیری اکھ جے مَیل نہ رکھدی ترا دل وی ستھرا صاف

رب سوہنے دل نوں دسیا، اوئے اکھ دی رمز پچھان

دل سُوہا کرے جو سیک تھیں، نہیں اُگدا راہ کراہ

ایہ جَوں کنکاں تے سِٹیاں، نہیں لالے لئی رسان

سب غوری ایبک ٹر گئے، سب اجڑ گئے میدان

پر سجری روح وچ وَسدی، خسرو دی مٹھی تان

۔۲۶۔جولائی ۲۰۱۶ء

نظم: تنہائی ۔ بہ بحر رفتم و گفتم۔ اقبال لاہوری

تنہائی

اقبال لاہوری

بہ بحر رفتم و گفتم بہ موجِ بی تابی

ہمیشہ در طلب استی چہ مشکلی داری

ہزار لؤلویِ لالاست در گریبانت

درونِ سینہ چو من گوہرِ دلی داری؟

تپید و از سرِ ساحل رمید و ہیچ نگفت

بہ کوہ رفتم و گفتم کہ این چہ بی دردیست

رسد بگوشِ تو آہ و فغانِ غم زدہ ای؟

اگر بہ سنگِ تو لعلی زِ قطرہءِ خون است

یکے در آ بہ سخن با منِ ستم زدہ ای

بخود خزید و نفس در کشید و ہیچ نگفت

رہِ دراز بریدم زِ ماہ پرسیدم

سفر نصیب، نصیبِ تو منزلیست کہ نیست؟

جہان زِ پرتوِ سیمایِ تو سمن زار است

فروغِ داغِ تو از جلوہءِ دلیست کہ نیست؟

سوئے ستارہ رقیبانہ دید و ہیچ نگفت

شدم بہ حضرتِ یزدان گذشتم از مہ و مہر

کہ در جہانِ تو یک ذرہ آشنایم نیست

جہان تہی زِ دل و مشتِ خاکِ من ہمہ دل

چمن خوش است ولی درخورِ نوایم نیست

تبسمے بہ لبِ او رسید و ہیچ نگفت

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

ترجمہ

از محمد یعقوب آسی

میں ساحل تے جا پچھیا، کجھ بول سمندر یار

تینوں کیہ اچواہیاں لگیاں کیوں آندا نہیں قرار

تیری جھولی دے وچ لشکدے پئے موتی لکھ ہزار

پر میرے دل جیہا ہے کوئی؟ تیرے پلے دھڑکن ہار

اُس لہر سمیٹی، نسیا، نہیں کیتی کجھ گفتار

میں جا پربت نوں آکھیا، تینوں دَرداں دی کیہ سار

کدی تیرے کنیں اتری؟ دکھیاں دی کوک پکار

نہیں اک وی قطرہ لہو دا، تیرے وٹے دا کیہ بھار

میں کٹیا ماریا کہہ رہیآں، آ کر گلاں دو چار

اوہ اپنی جائی ہلیا، نہیں کیتی کجھ گفتار

میں لمیاں واٹاں ماریاں جا پہنچیا چن دوار

دس چنا! پندھاں ماریا، تیرے لیکھیں کوئی قرار؟

تیری لو وچ دھرتی لشکدی، جیویں چنبے دا گلزار

تیرے اندر دیوا مچدا؟ کوئی سیکا؟ کوئی وِہار؟

اس تارے ولے گھوریا، نہیں کیتی کجھ گفتار

چن سورج گیا الانگھ تے، میں اپڑیا اُس سرکار

تیرے سب جہانیں مالکا کوئی نہیں میرا یار

ایتھے دل والا نہیں اک وی، میں سارا دھڑکن تار

تیرا گلشن سوہنا رج کے، میرا بولن نہیں کچھ کار

اوہ نمھا جیہا مسکا پیا، نہیں کیتی کجھ گفتار

۔۲۸۔اپریل ۲۰۱۶ء

غزل: جی میں آتی ہے کہ جوں مہر اجالوں خود کو

غزل

جی میں آتی ہے کہ جوں مہر اجالوں خود کو

مطلعِ تیرہء مغرب سے اچھالوں خود کو

اس سے پہلے کہ ہوا گرد اڑائے میری

سوچتا ہوں کہ میں اک سنگ بنا لوں خود کو

شیشہء دل میں تری بات سے بال آیا ہے

تو ہی بتلا کہ میں کس طور سنبھالوں خود کو

میرے اطراف میں اک آہ و بکا جاری ہے

کیسے ممکن ہے اداسی سے بچا لوں خود کو

دم بھی سینے میں اترتا ہے تو گھُٹ جاتا ہے

جسم کی قید سے چاہوں کہ نکالوں خود کو

اے دلِ زار مجھے خود میں سمٹ جانے دے

اپنی بھیگی ہوئی پلکوں میں چھپا لوں خود کو

۔۵۔جون ۲۰۱۰ء

غزل: ہجر نے جتنے سکھائے تھے قرینے مجھ کو

غزل

ہجر نے جتنے سکھائے تھے قرینے مجھ کو

وصل میں بھول گئے سارے کے سارے مجھ کو

صورتِ عکس لرز جائے گا وہ پانی میں

اس سے کہہ دو مری آنکھوں سے نہ دیکھے مجھ کو

ابر گیسو کی جھلک آئی نظر سپنے میں

آئے پھر دیر تلک نیند کے جھونکے مجھ کو

کان بجتے ہیں بھرے شہر کے سناٹے میں

اس خرابے میں کوئی ہے جو پکارے مجھ کو

جل گئی روح بھی جب آگ چناروں میں لگی

وقت نے ایسے مناظر بھی دکھائے مجھ کو

شہر والو کوئی مجھ جیسا بھی تنہا ہو گا

اپنے آسیؔ سے کہو، اپنا بنا لے مجھ کو​

۔  ۳۔دسمبر ۲۰۰۹ ء​

غزل ۔۔۔ ککھاں دے

غزل

سنگی یار نیں ککھاں دے

سب سنسار نیں ککھاں دے

پَکّے کوٹھے کیہ جانن

جنگل بار نیں ککھاں دے

چِنگاں، واء ورولے، مینہ

کِنّے یار نیں ککھاں دے

آپ وی چِٹّے ہو جاندے

ڈاہڈے بھار نیں ککھاں دے

ساتھوں بھارا ہووے کون!

ککھ وِچار نیں ککھاں دے

بُلّیاں پِچّھے اُڈ پیندے

نویں وِہار نیں ککھاں دے

وَٹّا نہ بَن! ڈُبّیں گا

بیڑے پار نیں ککھاں دے

ساڈیاں نِگّھاں کھوری نال

۔”ککھ ای یار نیں ککھاں دے“۔

ہفتہ ۱۹ جنوری ۲۰۱۹ء